ضوابط قالب بندی در بتن

قالب و قالب بندی :

قالب سازه ای است که وظیفه آن تحمل بارهای ناشی از بتن و نیز ناشی از اجرای بتن تا هنگامی است که مقاومت بتن به جایی برسد که حود بتن و ارماتور های موجود در ان بتواند بارهای مزبور را تحمل کنند . سیستم قالب بندی شامل قالب ، پشت بند ها ، داربست بندی ، قطعات اتصال و نظایر ان ها می باشد .

بیش از ساخت و اجرای تمامی قالب ها

می بایست نقشه ها ، مشخصات فنی ، و در صورت لزوم دفترچه محاسبات انها را تهیه و به تایید مراجع ذیصلاح رسانید . میزان و جزییات این امر به شرایط و ویژگی های قالب از جمله ابعاد ، پیچیدگی ، اهمیت ، استفاده مجدد  و نظایر ان بستگی دارد .

انواع سیستم های سازه ای :

  • سیستم سازه ای قالب های دال : این سازه ها شامل صفحه رویه ، پشت بند ها در دو طرف امتداد متعامد یعنی تیرچه ها و تیرک ها و پایه ها می باشد.
  • سیستم سازه ای قالب های دیوار : این سازه ها شامل صفحه رویه ، پشت بند های قایم ، پشت بند های افقی ، بولت ها و وادار ها می باشد .
  • سیستم سازه ای قالب های ستون ها : این سازه ها شامل صفحه رویه و پشت بند های سخت کننده ان ، یوغ ها و یا صفحه رویه و پشت بند های سخت کننده و اتصالات ان می باشد .
  • سیستم سازه ای قالب های تیر : این سازه ها شامل دو بخش سازه قالب کف تیر و سازه قالب دیوار های تیر می باشد سازه قالب کف تیر رفتاری مشابه قالب های دال و سازه دیوار های تیر رفتاری نظیر قالب های دیوار دارد .
  • سیستم سازه قالب فونداسیون : این سازه شامل قالب های فونداسیون می شوند و رفتاری مشابه قالب های دیوار دارند .
  • داربست : سازه ای موقت است که برای نگهداری قالب در موقعیت مورد نظر ، سکو های کار و تحمل بارهای حین اجرا برپا می شود و شامل شمع بندی ، پایه های قایم و صفحات افقی باد بند ها زیر سری ها و نظایر ان می گردد .

عملکرد قالب ها :

  • قالب باید بتن را در شکل مورد نظر در محدوده رواداری نگه دارد به سطح ان نمای دلخواه دهد و بار های وارد شده را تا زمانی سخت شدن و کسب مقاومت کافی تحمل کند .
  • قالب باید در برابر نیروهای وارده به خوبی محاسبه شده و ایمنی لازم را داشته باشد .
  • بتن را در برابر صدمات مکانیکی حفظ کند
  • از کم شدن رطوبت بتن و نشت شیره ان جلوگیری نماید
  • عایقی مناسب در برابر سرما و گرما محیط باشد
  • میلگرد ها وسایر اجزا و قطعاتی را که در داخل بتن قرار میگیرد در محل مورد نظر نگاه دارد .
  • در برابر نیروهای ناشی از لرزاندن و مرتعش ساختن بتن مقاومت کند و بدون اسیب رساندن به بتن از ان جدا شود .

رواداری ها :

رواداری ها را باید تا حد ممکن و تا جایی که اهداف پیش بینی شده برای کل ساختمان و ظرفیت بابری ساختمان یا هر قسمت از ان در حدی غیر قابل قبول مخدوش نشود ، بزرگ اختیار کرد .

مبنای سنجش خطاهای احتمالی ، نقاط و خطوطی است که در شروع کار ایجاد و تا پایان کار به نحوی مقتضی حفظ می شوند . چنانچه رواداری ها توسط طراح تعیین نشده باشد انحراف ابعاد و موقعیت قالب ها نباید از حدودی معین تجاوز کند..رواداری ها می بایست در ارماتور بندی اعضای سازه ای به ویژه ستون ها و دیوار ها نیز رعایت گردند سیستم سازه ای باید به گونه ای طراحی و محاسبه کرد که بتواند رواداری نورد نظر را در عمل تعیین نماید .

مصالح مصرفی در قالب :

مصالح مناسب برای قالب را باید با توجه به ملاحظات اقتصادی ، ایمنی و سطح تمام شده مورد نظر انتخاب کرد . مشخصه های فیزیکی و مکانیکی مصالح را باید در ساخت قسمت های مختلف مانند بدنه ، رویه ، ملحقات ، اجزای نگهدارنده قالب و نظایر ان ها مورد توجه قرار دارد .

انواع مصالح متداول مورد استفاده در قالب های بتن عبارتند از :

چوب – فولاد – آلومینیوم – مواد پلیمری – مصالح بنایی

  • چوب مصرفی در قالب ها شامل انواع لایه پلای وود ، چهارتراش و نظایر آنها می شود .چوب مصرفی برای قالب باید صاف بدون پیچ و تاب سالم و بدون گره باشد . از مصرف چوب تازه برای قالب بندی باید خودداری شود . طراحی و محاسبه قالب های چوبی براساس طراحی و محاسبه ساختمان های چوبی موقت (ماکت) صورت می گیرد .
  • فولاد ممکن است به صورت گرم نورد شده و یا سرد خم شده در سازه های قالب به کار رود .
  • استفاده از آلومینیوم در سطوح تماس با بتن به ویژه در صفحات رویه ممنوع است زیرا هم موجب خرابی قالب و هم موجب کاهش کیفیت بتن می شود .
  • دو نوع مواد پلیمری مصرفی در قالب های بتنی عبارتند از پلاستیک سخت و پلاستیک های الیافی
  • در صورتی که از مصالح بنایی به عنوان قالب استفاده می شود باید شرایطس را در اجرا فراهم اورد که از جذب آب بتن توسط مصالح بنایی که موجب کاهش کیفیت بتن میگردد جلوگیری شود .

اجرای قالب

تعبیه قالب برای اعضای بتنی با سطح فوقانی با شیب بیشتر از ۱:۱ الزامی است . پیش از آرماتور بندی می بایست تا حد امکان رویه های قالب ها را نصب کرده و مواد رها ساز را روی قالب مالید .

قطعات رویه قالب ها را می بایست به گونه ای در کنار هم قرار داد و جفت کرد که هدر رفتن شیره بتن ممکن نباشد .

قالب ها باید از هر نوع آلودگی ، ملات ها مواد خارجی و نظایر ان عاری باشد و بیش از هر بار مصرف با مواد رهاساز پوشانیده شوند .

این مواد را باید چنان بکار برد که بدون آلوده شدن آرماتور ها روی سطوح قالب لایه ای یکنوخت و نازک بوجود آید .

در مواردی که دسترسی به کف قالب ها دشوار یا غیر ممکن باشد باید با تعبیه دریچه های بازدید و کفشوی قالب امکان تمیز کردن قالب گیش از بتن ریزی فراهم کرد .

در صورتی که کیفیت سطح تمام شده اهمیتی خاص داشته باشد نباید از قطعات قالب صدمه دیده در مراحل قبلی استفاده کرد .

مجموعه قالب بندی باید در تمامی مراحل پیش از بتن ریزی و پس از ان به دقت زیر نظر باشد و به منظور حفظ مجموعه در محدوده رواداری تعیین شده تنظیم گردد.

تعبیه خیز اولیه برای تیرها و دال های با دهنه بزرگ به گونه ای که بتواند تغییر شکل دراز مدت ناشی از بار را جبران نماید ، الزامی است.

پایه های اطمینان

هنگام برداشتن قالب سطوح زیرین قطعات بتن آرمه باید پایه هایی را به عنوان پایه های اطمینان در زیر سطح باقی گذاشت تا از بروز تغییر شکل های تابع زمان جلوگیری شده و در عین حال تا کسب مقاومت کافی بتن از بروز مشکلات مقاومتی و تغییر شکلی در ساختمان جلوگیری کند.

پیش بینی پایه های اطمینان برای تیرهای با دهنه بزرگتر از ۵ متر تیر های کنسول به طول بیشتر از ۲ متر دال های بزرگتر از ۳ متر و دال های کنسول به طول بیشتر از یک متر اجباری است . تعداد پایه های اطمینان فاصله بین آنها و مشخصات آنها را می باید از طریق محاسبه و بر مبنای مقاومت کوتاه مدت بتن بدست آورد ولی در هر حال فاصله بین آنها نباید از ۳ متر بیشتر باشد .

قالب برای بتن ریزی در زیر آب :

قالب بتن ریزی در زیر آب با توجه به ملاحظاتی که در مورد دیگر انواع قالب امده است طرح و محاسبه می شود با این تفاوت که جرم بتن در زیر آب بر اثر نیروی ارشمیدس به اندازه جرم آب کاهش می یابد .

در ناحیه جزر ومد قالب ها باید برای پایین ترین تراز آب طرح و محاسبه شوند .

تغییرات در برنامه های اجرایی ممکن است بتن ریزی را که برای حالت غوطه وری برنامه ریزی شده با تغییر شرایط مواجه سازد و به این ترتیب فشار آب را از دایره عمل خارج نماید .

قالب های زیر آبی را باید تا حد امکان در قطعات بزرگ و در سطح آب ساخت و سپس در محل خود در زیر آب مستقر کرد .

باید از به کار بردن بولت ها وکشش های درونی در قالب که می تواند در کار بتن ریزی اختلال ایجاد کند تا حد ممکن پرهیز شود .

قالب ها را می بایست به دقت به یکدیگر متصل کرده و به ترتیبی در کنار مصالح و یا قسمت های ساخته شده قبلی قرارداد که دوغاب و ملات تحت تاثیر فشار از درز ها خارج نشود .

چنانچه قالب در معرض عبور جریان آب قرار می گیرد باید از وجود منافذ کوچک در قالب که امکان شسته شدن ذرات بتن را فراهم می سازد پرهیز گردد.

قالب برداری :

قالب راباید هنگامی برداشت که بتواند تنش های موثر را تحمل کند و تغییر شکل ان از تغییر شکل های پیش بینی شده تجاوز نکند .

پایه ها و قالب های باربر نباید قبل از انکه اعضا و قطعات بتنی مقاومت کافی را برای تحمل وزن خود و باهای ئارد کسب شده برچیده شوند .

عملیات قالب برداری و برچیدن پایه ها باید گام به گام بدون اعمال نیرو و ضربه طوری صورت گیرد که اعضا و قطعات بتنی تحت تاثیر بار های ناگهانی قرار نگیرد بتن صدمه نبیند و ایمنی و قابلیت بهره برداری قطعات مخدوش نشود .

در صورتی که قالب برداری پیش از پایان دوره مراقبت بتن انجام پذیرد باید تدابیری برای مراقبت پس از قالب برداری اتخاذ کرد .

برداشتن پایه های اطمینان

برای تیرهای با دهانه ۷ متر برداشتن کل قالب و داربست و زدن پایه های اظمینان مجاز است ولی برای دهانه های بزرگتر از ۷ متر تنظیم قالب و داربست باید به گونه ای باشد که برداشتن قالب بدون جابجایی پایه های اطمینان میسر باشد و یا برداشتن قالب و زدن پایه موقت به صورت مرحله ای باشد .

برای ساختمان های متشکل از دیوار ها و دال های بتن آرمه نظیر ساختمان هایی که با قالب های تونلی یا قالب واره های به ابعاد بزرگتر ساخته شوند می توان برچیدن پایه های اطمینان و برپایی مجدد آنها را در دهانه های تا ۱۰ متر مجاز دانست مشروط بر اینکه پایه های اطمینان بلافاصله پس از برداشتن قالب باشد و در عمل اطمینان حاصل شود که هیچ نوع ترک  و یا تغییر شکل نامطلوب بروز نخواهد داد در این حالت نیز اجرای مرحله ای پایه قالب الزامی است .

به طور کلی در صورتی که قطعه مورد نظر جزیی از سیستم پیوسته باشد هنگامی می توان پایه های اطمینان را برداشت که تمامی قطعات مجاور آن هم بتن ریزی شده باشند و بتن مقاومت کافی را کسب کرده باشد در صورتی که تیر یا دال یکسره طراحی شده باشد نمیتوان پایه های اطمینان دهانه ای را برچید مگر انکه دهانه های طرفین آن بتن ریزی باشند و بتن ان نیز مقاومت لازم را بدست اورده باشد .

در صورت تکیه کردن مجموعه قالب بندی طبقه فوقانی روی طبقه تحتانی هنگامی می توان طبقه زیرین را برچید که بتن طبقه بالا مقاومت لازم را بدست اورده باشد این امر می باید مبتنی بر محاسبات سازه ای صورت پذیرد .

توصیه می شود پایه های اطمینان همیشه در ۲ طبقه متوالی وجود داشته باشند ئ تا حد امکان هر دو پایه اطمینان نظیر در دو طبقه روی هم و در یک امتداد قرار گیرند.

برداشتن پایه های اطمینان باید بدون اعمال فشار و ضربه به گونه ای باشد که بار به تدریج از روی ان ها خارج شود.

برداشتن بار از روی پایه های اطمینان در دهانه های بزرگ و قطعاتی که نقش سازه ای حساسی دارند باید با وسایل قابل کنترل انجام پذیرد به گونه ای که در هر لحظه بتوان باربرداری از روی پایه ها را متوقف کرد .

زمان بندی قالب برداری :

شرح

نوع قالب بندی

دمای مجاور سطح بتن
۲۴ ۱۶ ۸ ۰
قالب های قایم،ساعت ۹ ۱۲ ۱۸ ۳۰
دال ها قالب های زیرین ،شبانه روز ۳ ۴ ۶ ۱۰
پایه های اطمینان شبا نه روز ۷ ۱۰ ۱۵ ۲۵
تیر ها قالب زیرین شبانه روز ۷ ۱۰ ۱۵ ۲۵
قالب های اطمینان شبا نه روز ۱۰ ۱۴ ۲۱ ۳۶

بتن با سیمان پرتلند معمولی نوع ۱ یا ۲ یاسایر سیمان هایی که روند کسب مقاومت مشابه دارند ساحنه می شود.

در صورتی که ضمن سخت شدن بتن دمای محیط به کمتر از صفر درجه سلسیوس تنزل کند زمان های داده شده را باید اصلاح کرد .

در صورت استفاده از سیمان پرتلند نوع صه یا مواد زود سخت کننده یا عمل اوری با بخار می توان زمان های داده شده را کاهش داد .

در صورت استفاده از سیمان یا مواد دیر سخت شونده دیر سخت شونده نظیر سیمان پرتلند نوع پنج یا سیمان هایی که روند کسب مقاومت مشابه داده شده را افزایش داد .

در صورتی که ملاحظاتی خاص برای جلوگیری از بروز ترک ها یا تقلیل تغییر شکل های ناشی از وارفتگی مورد نظر باشد باید زمان های داده شده را افزایش داد .

در صورتی که عمل اوردن تسریع شده یا قالب بندی خاصی مورد نظر باشد تقلیل زمان های داده شده امکان پذیر است .

برچیدن قالب ها و پایه ها در مدتی کمتر از زمان داده شده فقط به شرط ازمایش قبلی میسر است .

در صورتی که ازمایش ازمون های اگاهی حاکی از رسیدن مقاومت بتن به حداقل ۷۰ درصد مقاومت مشخصه باشد می توان قالب های سطوح زیرین را برداشت ولی برچیدن پایه های اطمینان فقط در صورتی مجاز است که علاوه بر مراعات تمامی محدودیت ها بتن به مقاومت ۲۸ روزه رسیده باشد .

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دیدگاه شما